Gedragssystemen

De manier waarop een hond is niet altijd even voorspelbaar of even logisch. Waarom doet een hond wat hij doet? Bijna altijd reageert een hond op een bapaalde manier met een reden. Als je de reden kent, is het eigenlijk heel logisch dat de hond zo reageert.
Gedragssystemen zijn manieren waarop een hond om gaat met bepaalde situaties, de manier waarop hij reageert. Soms reageert een hond ogenschijnlijk erg onlogisch, maar als je weet welk gedragssysteem erachter zit, wordt alles ineens heel verklaarbaar.

Hieronder worden een aantal gedragssystemen behandeld.

Top

Ambivalent gedrag

Soms weet een hond niet precies hoe hij moet reageren: dominant of onderdanig, aanvallen of vluchten. Hij vertoont dan ofwel een gedrag wat van beide kanten iets heeft ofwel hij wisselt gedragselementen uit beide kanten met elkaar af. We noemen dit ambivalent gedrag. De hond heeft bijvoorbeeld de oren overeind (dominant), maar de staart laag (onderdanig/vluchten). Dit kun je zien bij erfhonden, die de grens van hun territorium naderen: wel fel blaffen met de oren naar voren, maar toch een wat lage houding en een lage staart. Dit ambivalente gedrag wordt gelijktijdig vertoond. Het kan ook zijn dat de hond snel een aanval plaatst, maar zich meteen weer terugtrekt en dit herhaalt. In dit geval heeft de hond een snel afwisselend ambivalent gedrag. De bovengenoemde situatie met een dominante hond rechts en een onderdanige links kan ook ambivalent gedrag bij de hond teweeg brengen: moet hij nu dominant of onderdanig reageren?

Top

Omgericht gedrag

Soms wil een hond een bepaald gedrag vertonen, maar kan hij dat om een of andere reden niet op het gewenste object richten. Hij kan het gedrag dan op een ander object richten, dat eigenlijk niets met de situatie te maken heeft. We noemen dit omgericht gedrag. Een bekend voorbeeld is de hond die op zijn kop krijgt van de baas. Hij baalt en zou het liefste die baas een flinke knauw geven. Maar ja, de baas is ranghoger en als je die een knauw geeft, heb je pas cht een probleem. Dus moet zijn maatje het bezuren. Hij pakt dan uit frustratie een ranglagere hond, soms zelfs een speeltje, en koelt zo zijn agressie. De reactie die hij eigenlijk wil geven naar degene die hem strafte, wordt nu op een ander doelwit gericht. Nog een voorbeeld: als twee honden elkaar aan het fixeren zijn, maar niet bij elkaar kunnen komen, kunnen ze om de opgebouwde energie toch kwijt te raken een andere hond (die er niets mee te maken heeft) f zelfs af en toe de baas bijten.

Top

Overspronggedrag

Overspronggedrag treedt ook op in een situatie, waarin er om n of andere reden geen mogelijkheid is om het bedoelde gedrag te vertonen of waarbij de hond twijfelt wat hij moet gaan doen. Het verschil met omgericht gedrag is, dat de hond bij overspronggedrag een totaal ander gedrag gaat vertonen, dat eigenlijk niets met de situatie te doen heeft. Voorbeeld: twee honden staan naar elkaar te dreigen en willen eigenlijk wel gaan vechten. Ze zijn echter toch niet zo zeker van hun zaak en beginnen ineens heel erg te snuffelen, alsof ze ineens een hl belangrijk luchtje opvangen. Ook kunnen ze ineens gaan graseten of plassen (niet markeren!) of gaan krabben alsof ze ineens enorme jeuk hebben. Eigenlijk zouden ze dus agressie gaan vertonen, maar omdat ze er toch aan twijfelen of dit wel het juiste gedrag is, doen ze het niet. Ze moeten echter wl de opgebouwde energie kwijt en stoppen dat dan in totaal ander gedrag.

Oversprong gedrag kan ook optreden in situaties waarin de hond geen keuze kan maken. We zien dat vaak tijdens de training of het uitlaatrondje. Bijvoorbeeld: de baas geeft het commando Zit en de hond gaat zich uitgebreid krabben. Heeft hij jeuk? Nee, hij is alleen in tweestrijd. Hij weet dat hij eigenlijk het commando op moet volgen, maar hij heeft er geen zin in. Moet hij het commando negeren? Moet hij het opvolgen? Hij weet het even niet, maar met deze tweestrijd bouwt hij wel energie of stress op. Om die weer kwijt te raken moet hij iets doen en dat wordt dan vaak iets onschuldigs, zoals krabben of snuffelen. Een hond die tijdens het uitlaatrondje bij de baas geroepen wordt en ineens verwoed gaat staan snuffelen is in tweestrijd en vertoont overspronggedrag.

Top

Kalmerende en stress-signalen

Zoals gezegd is het doel van overspronggedrag het verlagen van het opgebouwde energieniveau. Ofwel: het kwijtraken van de opgebouwde stress. Veel overspronggedragingen zijn dan ook voor de hond kalmerende of stress-signalen. Ze worden kalmerende signalen genoemd, omdat ze naar andere honden toe vaak kalmerend werken. Honden gebruiken ze dan ook als zodanig. Als een hond ziet dat een andere hond bang van hem is, dan zie je hem nog wel eens gaan snuffelen of zomaar de kop afwenden. Dat werkt op de bange hond stressverlagend.

Ook in de training zien we vaak dat honden kalmerende signalen naar de baas uitzenden. Vooral als de baas veel druk op een hond zet zien we de hond reageren met kalmerende signalen. In dat geval worden het ook wel stress-signalen genoemd. Deze geven aan dat de hond stress ervaart en probeert om de baas te kalmeren en daarmee de stress te verminderen. Dit soort signalen zijn eigenlijk heel belangrijk, maar omdat ze vaak heel subtiel zijn, worden ze nogal eens gemist. Voorbeelden van kalmerende signalen zijn:

Honden kunnen kalmerende signalen afgeven om de baas te kalmeren en daarmee "onder een bevel uit te kunnen komen". Om dit op te lossen moet de baas meer baas worden n de oefening moet voor de hond aantrekkelijker worden. Als honden echter bovenstaande signalen afgeven doordat ze zich blijkbaar onder druk voelen staan of tenminste stress ervaren, dan is er sprake van stress-signalen. Als het vertonen van een stress-signaal niet helpt, moet een hond iets anders proberen om de stress kwijt te raken. Ze kunnen dan vluchten, maar er ook voor kiezen om tot de aanval over te gaan. Zeker als een hond tijdens de training teveel onder druk gezet wordt en stress-signalen vertoont, moet men er rekening mee houden dat de hond zich in het nauw gedreven voelt en kan gaan bijten. Een stapje terug doen is dan de enige juiste oplossing.

Top

Laatst gewijzigd op:

Deze pagina is onderdeel van de Hondenvraagbaak