Exercise Induced Collapse (EIC)

Inhoud

Top

Ontstaan

Exercise Induced Collapse, ook wel Exercise Intolerance and Collapse genoemd (afgekort EIC) is een aandoening, waarbij honden na inspanning in elkaar zakken. Het komt met name voor bij Labradors en een aantal andere retrievers, maar ook bij Border collies en Belgische Herders komt het voor.

Top

Wat is EIC?

EIC is een aandoening waarbij de hond na inspanning begint te zwalken en door de achterpoten zakt. Doorgaans begint dit zo'n 5 tot 20 minuten na aanvang van intensieve lichamelijke inspanning. Aanvankelijk is eerst een wat afwijkend gangwerk te zien. Vervolgens verslappen de spieren van de achterpoten, waardoor de hond zijn coördinatie in de achterhand verliest en in elkaar zakt. In ernstige gevallen kan de hond ook door de voorpoten zakken. Doorgaans zijn de honden gedurende een aanval van EIC alert en bij bewustzijn, maar tot 25% van de gevallen kan bewustzijnsvermindering of -verlies optreden. Typisch is dat de aandoening erger wordt gedurende 3 tot 5 minuten nadat de activiteit gestopt is. Na 10 tot maximaal 30 minuten treedt herstel op en kan de hond weer normaal op de poten staan. Honden met deze aandoening zijn doorgaans gezonde jonge honden met een goede bespiering. De aandoening openbaart zich doorgaans tussen 5 maanden leeftijd en 3 jaar. Hun lichaamstemperatuur in rust is normaal, maar bij een aanval van EIC kan deze gevaarlijk hoog oplopen en er zijn incidenteel gevallen van honden die aan EIC overleden zijn. Voor zover bekend bestaat voor deze ziekte geen behandeling, d.w.z. de gevoeligheid van het dier kan niet verminderd worden.

Top

Genetische basis

Bij een aantal rassen, met name de Labarador en andere retrievers, is aangetoond dat EIC een genetisch defect is in het gen met de naam canine dynamin 1 (DNM1). De vererving is autosomaal, recessief. Autosomaal betekent, dat de vererving niet geslachtsgebonden is en dus bij reuen en teven voorkomt. Recessief betekent dat een dier vrij kan zijn (homozygoot normaal), lijder (homozygoot afwijkend) of drager (heterozygoot). Dragers kunnen de mutatie verspreiden in de populatie zonder dat ze zelf de symptomen hebben. Hierdoor is met name het aantonen van dragers van groot belang om verspreiding te voorkomen. Onderzoek1) onder Labradors in de VS heeft aangetoond dat 6,3% lijder en 34,5% drager is van de aandoening. Tezamen is dit meer dan 40% van de populatie!
Voor Labrador retrievers, Chesapeake Bay retrievers en Curly-coated retrievers bestaat een DNA-test die uitsluitsel kan geven of de hond lijder of drager van het gen dat EIC veroorzaakt. Behalve bij deze rassen is de gen-mutatie ook aangetoond bij Boykin spaniels, Pembroke Welsh Corgis. In dit Amerikaanse onderzoek1) werd de DNM1-mutatie niet gevonden in Golden retrievers, Flat-coated retrievers en Nova Scotia duck tolling retrievers. In dit onderzoek werden ook andere rassen (niet-retrievers) onderzocht die tekenen van een collapse vertoond hadden, waaronder 4 Belgische Herders (3 Mechelse en 1 Groenendaeler). De mutatie werd daar niet gevonden, maar de aantallen per ras waren te klein om hier conclusies aan te verbinden.

Top

Border Collie Collapse

In een gezamenlijk onderzoek in de Verenigde Staten en Canada wordt het fenomeen border Collie Collaps (BCC) onderzocht2), hetgeen een vorm van EIC is. De verschijnselen zijn gelijk aan EIC, maar Border Collies met en zonder de aandoening verschillen niet in het gen DNM1. Dit betekent dat de vererving niet via dit gen verloopt, maar anders.
Uit de genoemde studie werden bij Border Collies met en zonder BCC geen fysieke, orthopedische of neurologisch afwijkingen gevonden als ze in rust waren. Indien in actie werden bij beide groepen dieren geen afwijkingen gevonden in bloedwaardes (o.a. bloedsuiker), hartslag en longvermogen. Bij beide groepen honden liep de lichaamstemperatuur na 10 minuten inspanning zeer hoog op (vaak meer dan 41,7°C), maar dit nam snel weer af als de inspanning gestopt werd. Er werden dus eigenlijk helemaal geen verschillen gevonden, behalve dat de Borders met BCC de typische verschijnselen van EIC vertoonden gedurende 5 tot 30 minuten. Hierna waren ze volledig hersteld, zonder enig teken van problemen en zonder spierstijfheid of andere ongemakken als gevolg.

Top

EIC bij Belgische Herders

Er bestaat geen officiële publicatie over EIC bij Belgische Herders, maar uit de regelmatig opduikende anekdotes van eigenaren van Belgische Herders lijkt de aandoening ook bij dit ras voor te komen. Het is niet bekend in welke frequentie. Ook is er niets bekend over een eventuele erfelijke basis. Gezien de erfelijke achtergronden bij andere rassen is het echter niet onwaarschijnlijk, dat het ook bij de Belgische Herder om een genetische afwijking gaat. Honden met EIC kunnen geen explosieve inspanningen aan. Bij Belgische Herders, een ras dat graag zeer energiek bezig is, is het van groot belang te voorkómen dat een aandoening als EIC zich over de populatie verspreidt. Honden die hiervan verdacht worden, kunnen dan ook beter niet gebruikt worden in de fokkerij.

Top

Wanneer treedt EIC op?

EIC treedt vaker op bij warm, vochtig weer, maar het kan ook bij lagere temperaturen optreden. Het karakter van de hond speelt ook een rol: de 'opgewonden standjes' hebben er vaker last van, vooral in combinatie met opwinding en inspanning. Honden die gevoelig zijn voor EIC hebben meestal geen problemen met inspanningen zoals joggen, rustig naast de fiets lopen of zwemmen. Zelfs agility en flyball gaat meestal nog goed. Het gaat mis bij explosieve inspanningen, vooral als die gecombineerd zijn met opwinding of stress. Berucht is het terugbrengen van ballen en frisbees.

Top

Behandeling

Zoals gezegd is er geen behandeling die tot genezing leidt. Wel zijn er een aantal mogelijkheden om de kans op een collaps te verkleinen. Of ze inderdaad werken zal per hond verschillen. De mogelijkheden die genoemd worden zijn3):

Top

Andere, gelijkende aandoeningen

EIC of oververhitting?

Gedurende vele jaren werden honden die EIC hadden getypeerd als honden die niet tegen de warmte konden, omdat de aandoening meestal optreedt tijdens warm weer. Zo simpel ligt het echter niet, want honden met EIC hebben na inspanning geen hogere lichaamstemperatuur als honden die geen EIC hebben. Ook treedt het verschijnsel niet alleen op warme dagen op, maar ook op koele of koude dagen. Verder is er een verschil in verschijnselen. Een hond die dermate oververhit is, dat hij gaat wankelen en in elkaar zakt, verkeert in een levensbedreigende situatie, die hem vaak fataal wordt2). Als herstel optreedt, is dit zeer langzaam en kan uren tot dagen duren, zelfs met intensieve behandeling. Uit onderzoek is gebleken dat er vaak blijvende schade optreedt. Doordat bloedvaten aangetast zijn en door het hele lichaam voor bloedstolsels zorgen. Hierdoor kunnen diverse organen blijvende schade oplopen. Vaak treedt leverfalen op. Na een aanval van EIC herstellen honden volledig en zijn geen afwijkingen in het lichaam te vinden.

EIC of hypoglycaemie?

Hypoglycaemie staat voor een te laag bloedglucosegehalte4). Dit kan gebeuren bij individuen met suikerziekte. In de wandelgangen wordt het ook wel een hypo genoemd. Ook bij honden komt suikerziekte voor, dus ook die kunnen problemen hebben met hun bloedsuiker. Een hond waarvan het bloedglucosegehalte laag begint te worden kan onrustig of juist sloom zijn en/of op onverwachte tijden honger hebben. Als het bloedglucosegehalte nog verder zakt begint de hond te rillen of vreemde bewegingen (omvallen, trappelen met de poten) te maken. Ook kan de hond aanvallen krijgen, die op epilepsie lijken. Uiteindelijk zal de hond in een diepe slaap zakken, waaruit hij slecht of niet wakker te maken is. Ook honden die geen suikerziekte hebben, kunnen een hypo krijgen, als gevolg van overmatig gebruik van glucose door het lichaam, zoals voorkomt bij grote inspanningen. Ook bij drachtige dieren kan dit voorkomen. Tenslotte kan ook een hypo ontstaan als een hond braakt of diarree heeft, omdat de vertering van voedsel dan minder goed verloopt dan normaal. Zodra de symptomen zich voordoen, kan het beste zo snel mogelijk wat te eten aan de hond gegeven worden. Is de hond niet meer in staat om voedsel op te eten, dan kan druivensuiker poeder op en onder de tong gewreven worden. Geeft ongeveer 1 gram per kilogram lichaamsgewicht. In principe zou de hond hierna weer vrij snel de oude moeten zijn. Controle door een dierenarts is noodzakelijk om suikerziekte of een ander probleem uit te sluiten. Om hypoglycaemie bij sporthonden te voorkomen, kan regelmatig iets te eten gegeven worden.
Het verschil tussen hypoglycaemie en EIC zal niet altijd direct duidelijk zijn. Bij hypoglycaemie is er echter een relatie met verlaagd bloedsuiker, dat via bloedonderzoek aan te tonen is. Ook is hypoglycaemie via voeding te beïnvloeden en (bij honden met suikerziekte) met insuline-toediening. Deze maatregelen hebben geen effect op EIC.

EIC of epilepsie?

Epilepsie heeft vele uitingsvormen en vele oorzaken. Zoals hiervoor beschreven kan epilepsie een uiting zijn van een onderliggend probleem zoals bijvoorbeeld hypoglycaemie. Epilepsie kan ook zonder vindbare oorzaak zijn en dan spreken we over idiopathische epilepsie. In Belgische Herders komt idiopathische epilepsie als erfelijke afwijking voor5). De uiting van deze epilepsie is zeer divers en varieert van een enkele spiertrekking tot de zogenaamde 'grand mal', waarbij de hond volledig buiten bewustzijn raakt. Er zijn ook tussenvormen die sterk lijken op EIC. De hond begint te zwalken en kan door de poten zakken en omvallen. Deze vorm van epilepsie kan door opwinding of stress opgewekt worden5) en kan daardoor verward worden met EIC. Bij epilepsie treedt echter geen verslapping van de spieren op, maar juist een verkramping. Ook blijft deze verkramping meestal niet beperkt tot de achterhand, terwijl de spierverslapping bij EIC juist wel vooral de achterhand betreft. Tenslotte is er bij epilepsie vaak (maar niet altijd) een verminderd bewustzijn.

Top

Conclusies

EIC is een erfelijke aandoening, waar geen afdoende remedie tegen is. De uiting van EIC lijkt op een aantal andere aandoeningen, zoals hypoglycaemie of bepaalde vormen van epilepsie. Om de exacte oorzaak te achterhalen is onderzoek door een dierenarts aan te bevelen. Vanwege de erfelijke achtergrond van de aandoening kunnen dieren met deze aandoening beter van de fokkerij uitgesloten worden.

Top

Referenties

  1. Minor, K. M., E. E. Patterson, M. K. Keating, S.D. Gross, K.J. Ekenstedt, S.M. Taylor, J. R. Mickelson, 2011. Presence and impact of the exercise-induced collapse associated DNM1 mutation in Labrador retrievers and other breeds. The Veterinary Journal 189 (2): 214–219.
  2. Border Collie Collapse. University of Minnesota, Veterinary and Biomedical Sciences.
    http://www.cvm.umn.edu/vbs/faculty/Mickelson/lab/EIC/bordercollieEIC/home.html
  3. Van der Heijden, P. Exercise Induced Collapse. WHG Dierenziekenhuis. www.whgdierenartsen.nl
  4. Diernet.nl, 2011. Lage bloedsuikerspiegel (hypoglycemie) bij honden en katten. http://www.diernet.nl/
  5. Mette Berendt, Christina Hedal Gulløv, Stine Louise Krogh Christensen, Hulda Gudmundsdottir, Hanne Gredal, Merete Fredholm and Lis Alban, 2008. Prevalence and characteristics of epilepsy in the Belgian shepherd variants Groenendael and Tervueren born in Denmark 1995–2004. Acta Veterinaria Scandinavica 2008, 50:51 (te downloaden via: http://www.actavetscand.com/content/50/1/51)

Laatst gewijzigd op:

Deze pagina is onderdeel van de Hondenvraagbaak